Braille Alfabesi

Zaman zaman Google Analytics’ten ziyaretçilerin en çok aradıkları kelimelere bakıyorum. Google, “Braille alfabesi” aramalarını siteye yönlendirmiş. (Gayrı ihtiyari bir yazıda öylesine bahsetmiştim. ) Aramaları gördükçe konu ile ilgili daha fazla bir şeyler öğrenme gereksinimi duydum. Öğrendiçe paylaşayım dedim :)

Braille Alfabesi Nedir?

Braille (Breyl diye okunur) Alfabesi, görme engelli kişilerin okuma ve yazması için  kullanılan bir alfabe yöntemidir. Diğer adı da “Körler Alfabesidir”. 1821 yılında Louis Braille tarafından geliştirilmiştir. Üzerinde 3er nokta bulnan ve yanyana dizilmiş iki kolon üzerindeki 6 kabartma noktadan oluşur. Tavla zarındaki 6 gibi.

Noktalardan her biri 64 farklı kombinasyonda kullanılabilir. Bu kombinasyonalara göre harfler oluşur.

Braille Alfabesi Harfleri

1932 yılında ABD ve İngiltere günümüzde de kullanılan İngilizce kısaltma sistemi kabul edilmiştir. Her ülke Braille alfabesine kendi dillerine özgü karakterleri ilave etmiş olmasına rağmen temel aynı kalmıştır.

Yukarıda bulunana şekildeki numaralara göre harflerin yerleri belirlenmiştir. Örneği a, 1 numaraları kabartma noktasıdır. B, 1 ve 2 numaralı noktalardan oluşur. Bazı harfler ve sayılar aynı noktalar ile ifade edilmiştir. Örneğin 1 nolu rakam da 1 numaralı kabartma noktasından oluşur. Rakamları harflerden ayırmak için bir ters L şeklinde bir ayrım karakteri kullanılır. Büyük harf ve noktalama işaretleri için de ayrım karakterleri bulunur.

Louis Braille

1809 yılında Fransa’da doğmuştur. Çocukken babasının çalıştığı ayakkabı atölyesinde, deri kesmeye çalışırken bıçak elinden kayarak sol gözüne saplanmıştır. Doktor yerine babası, küçük Louis’i mahallenin kocakarısına götürmüş. Yanlış tedavi yüzünden sol gözündeki iltihap sağ gözüne geçmiş ve Braille görme yetisini kaybetmiştir.

Zeki bir çocuk olduğu için hayırsever bir zenginin dikkatini çekmiştir. Bu kişi Braille’i ilk kez Fransa’da açılan bir körler okuluna kaydettirmiştir. Valentin Hauy tarafından kurulan ve işletilen bu okulda, bizzat Hauy tarafından oluşturulmuş kabartma çizgili bir alfabe kullanılmaktaydı. Bu alfabenin öğrenilmesi zor ve oluşturulan kitaplar hattal ve ağırdı.

Napolyon’un İsteği

Napolyon, askerlerinin geceleri düşmana farkettirmeden haberleşecekleri bir sistem oluşturmak üzere subaylarını görevlendirdi. Kabartma çizgi ve noktalardan oluşan, “Gece Yazısı”ismi verilen bir sistem oluşturuldu. Ancak askerler bu sistemi öğrenmesi ve kullanması zor olarak nitelendirdikleri için kullanılmadı.

Charles Barbier isimli bir subay bu yazının görme engelliler tarafından kullanılabileceğini düşünüyordu. Louis Braille’in de eğitim gördüğü Paris Körler Okulu’na ziyarette bulunarak yazıyı müdüre tanıttı. Ancak müdür bu yazı sisteminin kullanışlı olmadığına karar verdi.

Gece Yazısı

Gece Yazı’sını inceleme fırsatı bulan Braille, müdürüne hak verdi. Yine de bu sistem Braille bir fikir verdi. “Alfabe çizgi içermemeliydi, sadece noktalardan oluşmalıydı.”

Uzun uğraşlar sonucunda Braille 6 nokta sisteminin görme engelliler için en uygun alfabe olduğuna karar verdi ve Fransız alfabesindeki harfleri Braille Alfabesine göre tanımlamaya başladı.

Yazıyı gizli gizli sınıf arkadaşlarına öğretiyordu. Öğrenciler tarafından oldukça beğeniliyordu ancak öğretmenleri yeni yazı sistemine tamamen karşı çıkıyorlardı. Onlara göre bir yazı sistemi çizgiler ve noktalardan oluşmalıydı. Braille’in ölümüne kadar yazı sistemi kullanılmadı.

Braille Alfabesinin Kullanılmaya Başlanması

Görme engellilerin kullanabileceği bir alfabe çalışmaları uzun yıllardan beri araştırılıyordu. Değişik ülkelerde, farklı yazım sistemleri kullanılıyordu. 1918 yılında değişik komiteler toplandı, görüşmeler yapıldı ve sonunda en uygun sistemin temeli 6 kabartma noktaya dayanan Braille alfabesi olduğuna karar verildi. 1968 yılında İngiltere’de Braille Alfabesi ile yazılmış kitapları basan ilk matbaa kuruldu. Braille Alfabesi müzik, fen, steno ve matematik alanlarına göre de uyarlarlandı.

Kaynakça:

*Vikipedi
*Altı Nokta Körler Vakfı
*Vize’nin Sitesi
*Edebiyat Sitesi